استیصال والدین در بحرانها و راهکار آن | چگونه در ناامنی، امنیت بسازیم؟
این روزها بسیاری از والدین فقط نگران مسائل مالی نیستند.
نگرانی عمیقتر است…
نگرانی برای امن بودن، قابل پیشبینی بودن آینده، ثبات مدرسه، مهاجرت، جنگ، تورم، فشارهای اجتماعی و حتی حس فرسایندهی تباه شدن زندگی.
وقتی بحرانها پشت سر هم اتفاق میافتند، ذهن انسان وارد وضعیتی میشود که در روانشناسی به آن «تهدید مزمن» (Chronic Threat State) میگویند.
یعنی مغز مدام در حالت هشدار باقی میماند.
و وقتی شما والد باشید، این هشدار فقط درباره خودتان نیست، درباره جان و آینده فرزندتان است.
چرا والدین امروز احساس استیصال میکنند؟
در شرایطی که چند بحران همزمان رخ میدهد — تورم، فشار ساختاری، ناامنی اجتماعی، ترس از جنگ یا مهاجرت اجباری — مغز ما تفاوتی بین خطر واقعی و خطر احتمالی قائل نمیشود.
نتیجه چیست؟
اضطراب مزمن
احساس ناتوانی
خشم فروخورده
بیحوصلگی و فرسودگی روانی
سردرگمی در تصمیمهای مهم (مدرسه؟ مهاجرت؟ آینده تحصیلی؟)
والدین حتی نمیدانند: آیا باید حقیقت را به کودک بگویند؟ یا پنهان کنند تا او نترسد؟
این دوگانگی، خود به یک فشار روانی تبدیل میشود.
وقتی والد مضطرب است، کودک چه میفهمد؟
کودکان به رفتار نگاه میکنند، نه فقط به کلمات.
اگر والد:
تندتر شده
سختگیرتر شده
یا برعکس بیش از حد محافظهکار شده
یا مدام نگران و عصبی است
پیام نانوشتهای منتقل میشود:
«دنیا جای ناامنی است.»
مطالعات حوزه تروما نشان میدهد:
کودکان بیش از خود بحران، از بیثباتی هیجانی والدین آسیب میبینند.
فریاد، سکوت طولانی، انفجار عصبی یا حتی نگرانی دائمی پنهان، برای کودک پیام خطر ارسال میکند.
و نتیجه؟
اضطراب بیشتر
مشکلات رفتاری
شبادراری یا اختلال خواب
وابستگی افراطی
یا برعکس، کنارهگیری عاطفی
اشتباه رایج والدین در بحرانها
وقتی والد مضطرب است، معمولاً یکی از این دو مسیر را انتخاب میکند:
۱. سختگیری شدید
کنترل بیشتر، فشار درسی بیشتر، قوانین سختتر
۲. محافظهکاری افراطی
محدود کردن تجربهها، جلوگیری از ریسک، حذف استقلال کودک
در هر دو حالت، پیام مشترک است:
«جهان خطرناک است.»
و این پیام، امنیت درونی کودک را تضعیف میکند.
راهکارهای علمی برای مدیریت استیصال والدین
در موسسه فرهنگی و آموزشی کیسان، ما در کارگاههای مهارت والدگری و استعدادیابی کودک، همواره بر این نکته تأکید میکنیم که امنیت روانی، پیشنیاز رشد تحصیلی و مهارتی است.
در ادامه راهکارهای عملی و مبتنی بر روانشناسی را میخوانید:
۱. آگاهی؛ اضطراب ضعف شخصیتی نیست
اولین قدم این است که بدانید:
مضطرب بودن در شرایط بحران، یک واکنش طبیعی سیستم عصبی است.
این ضعف شما نیست.
وقتی چند تهدید همزمان وجود دارد، مغز به حالت بقا میرود.
پذیرفتن این موضوع، فشار درونی شما را کمتر میکند.
۲. گفتگوی باز و متناسب با سن کودک
نه پنهانکاری مطلق درست است
نه گفتن همه جزئیات ترسناک
مدل صحیح چیست؟
✔ راست بگویید
✔ اما نترسانید
✔ امید واقعی بدهید
مثلاً بگویید:
«الان اوضاع سخت شده، ولی ما با هم راهش را پیدا میکنیم. قبلاً هم از پسش برآمدیم.»
این جمله سه پیام دارد:
سختی را انکار نمیکند
امید کاذب نمیدهد
احساس همکاری ایجاد میکند
کودک نباید بار اضطراب حلنشده والد را به دوش بکشد.
۳. گوش دادن فعال
اگر کودک بگوید:
«میترسم»
«نمیدونم چی میشه»
«جنگ میشه؟»
«ما باید مهاجرت کنیم؟»
سریع نگویید: «بس کن، این حرفها چیه!»
به احساسش گوش دهید.
حتی اگر تکراری باشد.
وقتی کودک شنیده میشود، احساس ارزشمندی و امنیت میکند.
۴. قدرت کلمات را دست کم نگیرید
به جای اینکه بگویید: «نمیدونم چی میشه…»
بگویید: «الان شرایط سخته، ولی ما کنار هم یاد میگیریم و با هم جلو میریم.»
این تغییر کوچک، سیستم عصبی کودک را آرامتر میکند.
۵. مدیریت اضطراب خودتان؛ اول ماسک اکسیژن برای خودتان
اگر شما فرسوده باشید، نمیتوانید تکیهگاه باشید.
مهمترین اقدامات:
خواب کافی
فعالیت بدنی روزانه
حفظ روتینهای خانوادگی
کاهش مصرف اخبار منفی
دریافت حمایت اجتماعی
مراجعه به مشاور یا تراپیست در صورت نیاز
گوش دادن به پادکستهای روانشناسی معتبر
اضطراب والدین قابل فهم است.
بسیاری از خطاهای تربیتی، نتیجه خستگی شدید روان است، نه بیعلاقگی.
یک نکته حیاتی: کودک تکیهگاه عاطفی والد نیست
در بحرانها گاهی والد ناخواسته به کودک تکیه میکند:
درد دل بیش از حد
انتقال نگرانیهای مالی
بیان ناامیدیهای عمیق
اما کودک نباید نقش حامی عاطفی شما را بگیرد.
او نیاز دارد شما پایدار باشید.
جزیرههای کوچک امنیت بسازید
در شرایط ناامن، مهمترین کار والدین این است:
ساختن «جزیرههای کوچک امنیت»
این یعنی چه؟
زمان ثابت خواب
وعدههای غذایی خانوادگی
آغوشهای قابل پیشبینی
گفتگوی روزانه بدون قضاوت
برنامههای کوچک خانوادگی
در زیستن ناامن، محبت قابل پیشبینی از امکانات مادی مهمتر است.
کودکان با توجه پایدار، احساس بقا میکنند.
نقش آموزش در کاهش اضطراب خانواده
یکی از دلایل استیصال والدین، سردرگمی در تصمیمهای تحصیلی است:
مدرسه چه شود؟
کنکور چه میشود؟
مهاجرت درست است؟
آینده شغلی چه خواهد شد؟
در موسسه آموزشی کیسان، رویکرد ما بر پایه:
استعدادیابی علمی (هوشهای چندگانه گاردنر)
آموزش مهارتهای فردی
مسیرسازی تحصیلی آگاهانه
تقویت تابآوری نوجوانان
است.
وقتی کودک خودش را بشناسد و مهارت حل مسئله داشته باشد، اضطراب آینده کاهش پیدا میکند.
آموزش صحیح، یکی از قویترین ابزارهای ساختن امنیت روانی در بحران است.
جمعبندی: نه انکار بحران، نه انتقال ترس
بحران را انکار نکنید.
اما آن را به کودک منتقل هم نکنید.
سه اصل طلایی:
✔ حضور
✔ ثبات
✔ رابطه پایدار و قابل اتکا
فرزند شما بیش از هر چیز، به یک بزرگسال آرام و قابل پیشبینی نیاز دارد.
حتی در دل ناامنی.
کیسان را در اینستاگرام دنبال کنید
دیدگاهتان را بنویسید